Vrouwen gekleed in traditionele kototextiel
Wat is een koto?
De koto is de traditionele klederdracht van de Afro-Surinaamse vrouw. Het woord koto betekent jurk, maar verwijst ook naar het volledige kostuum: de rok, het jasje, de hoofddoek en bijbehorende accessoires.
Het kotokostuum ontstond na 1873 en bestaat uit vaste, herkenbare onderdelen.
Leuk om te weten: het meervoud van koto is koto, niet koto’s.
Van doek naar rok (1760–1800)
Geïnspireerd door de kleding van Europese vrouwen begonnen tot slaaf gemaakten hun kleding na te maken met de stoffen die zij tot hun beschikking hadden. Het pandje, ook wel lendendoek genoemd, kreeg de naam pange — later bekend als pangi. In de tweede helft van de 18e eeuw werd dit een rok.
Aan het einde van de 18e eeuw werden nieuwe stoffen gebruikt, waaronder Ossenabrugs linnen, vooral tijdens christelijke feestdagen. In deze periode kreeg de koto steeds meer een eigen, herkenbare stijl.
Een kotomisi in het Concertgebouw Amsterdam
Kotomisi
Een kotomisi is een vrouw die gekleed is in een koto. Na de afschaffing van de slavernij waren er vrouwen die uitsluitend koto droegen. Zij verenigden zich in kotomisi-verenigingen en speelden een belangrijke rol bij sociale en culturele gelegenheden, waar zij met zang, dans en rituelen het feest openden.
Kotomisi beheersten ook een geheime communicatietaal via hun kleding. Zo kon men aan details, zoals het lint van de yaki, zien wat de burgerlijke staat van een vrouw was.
De laatste oorspronkelijke kotomisi was : mevrouw Wanda Denz.
Zij overleed in 2021
Kotomisi mevrouw Wanda Denz
De verdere ontwikkeling van de koto
In 1887 werd de kotobere toegevoegd: het opgepofte deel van de stof rond de taille. Vanaf dit moment sprak men officieel van een koto. De rok werd verstijfd met stijfsel om meer vorm te creëren.
De kleding bestond uit meerdere onderdelen: een onderhemd, jasje, rok, schouderdoek en hoofddoek. Net als in de Europese mode van die tijd droegen vrouwen meerdere rokken over elkaar om de jurk zo wijd mogelijk te maken. Deze stijl sloot ook aan bij Afrikaanse tradities waarin lagen stof om het lichaam werden gedrapeerd.
Een etalagepop in een koto uit 1950
Een bruidspaar, de bruid in de een trouw koto
De koto vandaag
Na de afschaffing van de slavernij ontwikkelde de koto zich verder en ontstonden verschillende varianten met specifieke functies, zoals:
Bij elke koto horen vaste draagwijzen, kleuren en betekenissen. Door de jaren heen zijn nieuwe stoffen, patronen en decoraties toegevoegd.
De koto in Paramaribo
In Paramaribo waardeerden sommige slavenmeesteressen tot slaaf gemaakten die mooi gekleed waren. Zij werden gezien als een statussymbool. Deze vrouwen besteedden veel zorg aan hun uiterlijk en organiseerden onderling schouwspellen, ook wel du genoemd. Tijdens deze bijeenkomsten werden verschillende koto en angisa’s gedragen en ontworpen.
Ook marktvrouwen en vrouwen binnen de winti-religie speelden een belangrijke rol in de ontwikkeling van de koto.
Kotomisi die zich klaarmaakt voor een videoclip
Diverse textielsoorten waarmee er een angisa gevouwen kan worden
Hoe ziet een angisa eruit?
Zowel de katoenen stof als het gevouwen model wordt angisa genoemd. Traditionele angisa-stoffen zijn herkenbaar aan hun patronen, die vaak ontstaan naar aanleiding van een gebeurtenis, zoals een ruzie, feestdag of een nieuwe angisa van een kotomisi-vereniging. Aan iedere angisa wordt meestal een spreekwoord gekoppeld, zoals:
“Yu no mang broko mi, mi na afu sensi.”
De angisa wordt in het model 'Meet me at the corner 'gevouwen
Het gebruik van de angisa
De angisa wordt gebruikt als hoofddoek, knapzak of decoratie. Vroeger had een angisa grote waarde en kon deze zelfs worden beleend. Sommige vrouwen bezaten honderden angisa’s. Met angisa-stoffen wordt ook koto genaaid.
Een koperen bekken gedocoreerd met hoofddoeken
Een koto die van diverse hoofddoeken is gemaakt
Wanneer draagt men een angisa?
De angisa wordt vooral gedragen door vrouwen uit de Afro-Surinaamse gemeenschap. In het verleden droegen ook mannen angisa’s, met name binnen de winti-cultuur. Er bestaan verschillende bindwijzen voor verschillende gelegenheden, zoals schouwspellen (du) en spirituele bijeenkomsten.
Bekende bindwijzen zijn onder andere: meet me at the corner, wacht mij op op de hoek, let them talk, oto baka, fini plooi en boto man ede.
Een kotomisi tijdens de cultural catwalk in Amsterdam- zuidoost.
Zij draagt de feida angisa. Deze angisa werd gedragen wanneer men tijdens de slavernij in opstand kwam
Andere stoffen voor angisa
Door handel en migratie kwamen diverse stoffen naar Suriname, onder andere via de Jeruzalem Bazaar. Stoffen die gebruikt worden voor angisa zijn onder meer:
Diverse textielsoorten die gebruikt worden om angisa te vouwen
Dubbelklik hier om je eigen tekst toe te voegen.
Copyright © Alle rechten voorbehouden